Publikujemy materiał urzędowy otrzymany z Kancelarii Prezesa Rady Ministrów, przygotowany przez Biuro Kolegium ds. Służb Specjalnych. Niniejszy dokument nie jest autorstwa ani nie wyraża opinii stowarzyszenia ISOC Polska i jest publikowany w celu ułatwienia debaty publicznej. Materiał urzędowy nie podlega prawu autorskiemu (art. 4 pkt. 2 ustawy z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych).

Wyroki sądów konstytucyjnych w sprawie retencji danych

Rumunia

Rumuński Sąd Konstytucyjny w dniu 8 października 2009 r. orzekł o niekonstytucyjności dwóch ustaw wdrażających unijna dyrektywę o retencji danych. Sąd stwierdził, że zasada przechowywania danych telekomunikacyjnych jest nie do pogodzenia z zasadą domniemania niewinności. Sąd wskazał ponadto, że przepisy o retencji danych są sprzeczne m.in. z prawem do wolności przemieszczania się, prawem do intymności, rodziny i życia prywatnego, tajemnicy korespondencji oraz wolności wypowiedzi. Sąd uznał, że naruszenie wskazanych wyżej praw podstawowych może być uzasadnione tylko w ściśle określonych przypadkach związanych z koniecznością ochrony bezpieczeństwa narodowego, porządku publicznego, ochrony praw i interesów innych osób oraz zapobieganiu przestępstwom kryminalnym. Sąd stwierdził, że długotrwałe przechowywanie danych, niezależnie od popełnienia przestępstwa, czyni wszystkich użytkowników komunikacji elektronicznej a priori podejrzanymi o popełnienie poważnych przestępstw lub aktów terrorystycznych. Równocześnie sąd podkreślił, że samo pozyskiwanie danych dotyczących usług telekomunikacyjnych przez odpowiednie organy państwowe nie narusza zasady ochrony prywatności.

Czechy

Sąd Konstytucyjny Republiki Czeskiej uznał 22 marca 2011 r., że dwa artykuły ustawy o komunikacji elektronicznej wdrażające unijną dyrektywę o retencji danych oraz wydane na podstawie tych artykułów rozporządzenie są sprzeczne z konstytucją. Sędziowie zgodzili się, że prawo do prywatności może być ograniczone ze względu na interes społeczny, jakim jest ściganie i sądzenie czynów karalnych. Takie ograniczenie powinno być jednak stosowane jedynie w wyjątkowych sytuacjach, kiedy wyznaczone cele nie mogą być osiągnięte innymi środkami, przy jednoczesnym zabezpieczeniu jednostki przed możliwym nadużyciem ze strony władzy. Sąd stwierdzi w związku z tym, że w zaskarżonej ustawie obowiązki osób fizycznych i prawnych przechowujących dane telekomunikacyjne zostały określone bardzo ogólnie, prze uregulowano procedury wydawania danych. Nie ograniczono możliwości korzystania z danych telekomunikacyjnych do sprecyzowanej kategorii przestępstw lub do przestępstw o określonej wadze. Niewystarczająca była ochrona przechowywanych danych przed dostępem osób trzecich. Nie uregulowano obowiązku niszczenia danych po upływie ustawowego terminu 12 miesięcy.

Niemcy

Federalny Trybunał Konstytucyjny uznał w wyroku ogłoszonym 2 marca 2010 r., że szczegółowe przepisy dotyczące retencji danych są sprzeczne z konstytucją, chociaż nie zakwestionował samej retencji. Trybunał zażądał decentralnego przechowywania danych i zwiększenia ich ochrony (kodowania danych). Trybunał zażądał natychmiastowego usunięcia dotychczas zapisanych danych. W opinii Trybunału wykorzystanie danych telekomunikacyjnych jest zgodne z zasadą proporcjonalności, jeżeli służy ściganiu przypadków najcięższych przestępstw albo jest konsekwencją zaistnienia rzeczywistego zagrożenia zdrowia, życia lub wolności człowieka bądź istnienia lub bezpieczeństwa Niemiec. W tym kontekście Trybunał uznał kategorię „ustawowych zadań” za pojęcie otwarte, mające charakter blankietowy. Trybunał uznał okres 6 miesięcy za maksymalny odpowiadający zasadzie proporcjonalności.